NULIS RARANGKÉN TENGAH

BASA SUNDA • KELAS 6 SD

Hayu urang mikawanoh wangun kecap jeung cara ngalarapkeunana dina kalimah!

Naon anu bakal dipikanyaho?
Dina ieu pangajaran, urang bakal mikawanoh rarangkén tengah, fungsi-fungsina, conto kecap, jeung cara ngagunakeun kecap anu geus dirarangkénan dina kalimah.

1. Mikawanoh Rarangkén Tengah

Rarangkén tengah nyaéta bagian tina kabungaharan basa Sunda. Rarangkén tengah disebut ogé seselan, nyaéta imbuhan anu diselapkeun kana kecap asal. Ari imbuhan séjénna aya anu disimpen di awal kecap (rarangkén hareup), di tungtung kecap (rarangkén tukang), atawa mangrupa gabungan sababaraha rarangkén.

Dina basa Sunda, rarangkén tengah anu ilahar dipedar nyaéta:

-ar- -um- -in-

Rarangkén -al- ogé bisa dipaké pikeun kecap nu tangtu, minangka variasi tina -ar-.

Rarangkén tengah bisa dipaké pikeun nuduhkeun sababaraha hal, di antarana jumlah anu loba, pagawéan anu dilakukeun ku sababaraha urang atawa lumangsung babarengan, sarta sipat atawa kaayaan anu tangtu.

2. Fungsi jeung Conto Rarangkén Tengah

A. Nuduhkeun Jumlah Loba

Rarangkén -ar- bisa dipaké dina kecap barang pikeun nuduhkeun yén jumlahna leuwih ti hiji. Dina kecap pagawéan jeung kecap sipat, rarangkén ieu ogé bisa nuduhkeun yén nu ngalakukeun pagawéan atawa nu miboga sipat téh jumlahna loba.

Conto kecap

Budak + -ar- = barudak

Hartina: budakna leuwih ti hiji.

Kalimah: Barudak keur diajar di kelas.

Rarangkén -al- bisa dipaké dina kecap nu tangtu, sanajan pamakéanana henteu saloba -ar-.

Lungsé + -al- = lalungsé

Kalimah: “Abdi mah moal waka ulin, lalungsé kénéh.”

B. Nuduhkeun Pagawéan anu Dilakukeun Babarengan

Rarangkén -ar-, -um-, jeung -in- bisa kapanggih dina kecap pagawéan pikeun nuduhkeun pagawéan anu dilakukeun ku sababaraha urang atawa lumangsung babarengan. Rarangkén anu dipaké gumantung kana kecap asalna.

Conto 1

Sebar + -um- = sumebar

Hartina: nyebarna babarengan.

Kalimah: Sanggeus bel sakola disada, murid-murid sumebar ka buruan.

Conto 2

Balik + -ar- = baralik

Kalimah: Hayu ah, urang baralik wé!

Conto 3

Indit + -ar- = arindit

Hartina: nu inditna loba.

Kalimah: Murid-murid arindit ka lapang pikeun olahraga.

C. Nuduhkeun Sipat, Tutuluyan, atawa Nyarupaan

Dina kecap sipat, rarangkén tengah bisa nuduhkeun kaayaan atawa sipat nu tangtu. Harti kecap hasil rarangkén kudu dipikaharti dumasar kana kecap asalna.

Conto 1

Geulis + -um- = gumeluis

Hartina: hayang kaciri geulis.

Kalimah: Manéhna sok gumeluis lamun rék indit ka pésta.

Conto 2

Satria + -in- = sinatria

Hartina: sipatna siga satria.

Kalimah: Anjeunna miboga sipat sinatria nalika nulungan batur.

Conto 3

Kasep + -ar- = karasep

Hartina: nu kasépna loba.

Kalimah: Dina éta carita, aya sababaraha lalaki anu karasep.

3. Kacindekan

Rarangkén tengah nyaéta imbuhan anu diselapkeun di tengah kecap asal.
Rarangkén tengah anu dipedar nyaéta -ar-, -um-, jeung -in-; -al- bisa dipaké dina kecap nu tangtu.
Rarangkén tengah bisa nuduhkeun jumlah loba, pagawéan babarengan, atawa sipat jeung kaayaan nu tangtu.
Harti kecap hasil rarangkén kudu dititénan tina kecap asal jeung kontéks kalimahna.

GURU RAHARJA

NULIS RARANGKÉN TENGAH - BAHASA SUNDA KELAS VI