PUPUH - BAHASA SUNDA KELAS VI

BAHASA SUNDA • KELAS 6 SD

PUPUH

Mikawanoh Pupuh, Pupuh Durma, jeung Cara Nembang

Hayu urang diajar!
Pupuh mangrupa salah sahiji karya sastra Sunda anu miboga aturan anu tangtu. Dina ieu materi, urang bakal mikawanoh pupuh, ngabédakeun pupuh jeung kawih, mikawanoh Pupuh Durma, sarta diajar hal-hal anu kudu diperhatikeun nalika nembang.

A. Naon Ari Pupuh?

Pupuh

Pupuh nyaéta salah sahiji karya sastra Sunda wangun puisi anu miboga aturan atawa patokan anu tangtu. Pupuh biasana ditembangkeun pikeun nepikeun carita, naséhat, rasa, atawa pikiran ngaliwatan rumpaka anu disusun kalayan aturan anu tangtu.

Dina pupuh, unggal padalisan henteu bisa disusun sakahayang. Aya dua patokan utama anu kudu diperhatikeun, nyaéta guru wilangan jeung guru lagu.

Guru wilangan nyaéta jumlah engang dina unggal padalisan pupuh. Engang nyaéta bagian tina kecap anu diucapkeun dina hiji ketukan sora. Dina basa Indonesia, engang disebut suku kata.

ba-ca 2 engang

gu-ru 2 engang

sa-ko-la 3 engang

pu-puh 2 engang

Ku kituna, jumlah engang dina unggal padalisan kudu saluyu jeung patokan wanda pupuhna.

Sedengkeun guru lagu nyaéta sora vokal anu aya dina tungtung unggal padalisan.

Conto:
Moal ngejat sanajan ukur satapak — 12a

Angka 12 nuduhkeun jumlah engang, sedengkeun hurup a nuduhkeun sora tungtung padalisan.

Ku ayana guru wilangan jeung guru lagu, pupuh miboga wangun anu béda jeung karya puisi anu leuwih bébas. Patokan kasebut ngajaga sangkan rumpaka anu dijieun tetep luyu jeung wanda pupuhna.

Pupuh ogé miboga rupa-rupa wanda. Unggal wanda miboga watek atawa sipat anu béda-béda. Watek éta patali jeung rasa atawa kaayaan anu rék ditepikeun dina rumpaka.

Salian ti pupuh, karya sastra wangun puisi Sunda séjénna nyaéta:

• Sisindiran
• Guguritan
• Sajak Sunda

B. Bédana Pupuh jeung Kawih

Pupuh jeung kawih duanana kaasup kana karya sastra Sunda anu bisa ditembangkeun atawa dinyanyikeun. Sanajan kitu, pupuh jeung kawih miboga ciri anu béda.

Pupuh	Kawih
Kauger ku patokan anu tangtu.	Wangunna leuwih bébas.
Miboga guru wilangan jeung guru lagu.	Henteu kauger ku guru wilangan jeung guru lagu saperti pupuh.
Unggal wanda pupuh miboga watek anu tangtu.	Eusina bisa disusun luyu jeung maksud pangarang.
Rumpakana disusun saluyu jeung aturan wanda pupuh.	Susunan rumpakana leuwih bébas.
Biasana ditembangkeun luyu jeung wanda pupuhna.	Bisa ditembangkeun kalayan wirahma anu leuwih bébas.

Gampang diinget:
Pupuh kauger ku patokan, ari kawih mah leuwih bébas.

C. Mikawanoh Pupuh Durma

Pupuh Durma

Pupuh Durma nyaéta salah sahiji wanda pupuh Sunda anu miboga watek anu tangtu. Watek Pupuh Durma raket patalina jeung sumanget, kategasan, kawani, jeung kakuatan rasa.

Ku sabab éta, rumpaka Pupuh Durma bisa dipaké pikeun ngébréhkeun kaayaan anu merlukeun katekunan, kawani, atawa kateguhan dina nyanghareupan hiji perkara.

Patokan Pupuh Durma

Pupuh Durma diwangun ku 7 padalisan dina unggal padana.

Padalisan	Guru Wilangan	Guru Lagu
1	12	a
2	7	i
3	6	a
4	7	a
5	8	i
6	5	a
7	7	i

POLA PUPUH DURMA

12a – 7i – 6a – 7a – 8i – 5a – 7i

Pola kasebut kudu diperhatikeun sangkan hiji rumpaka bisa luyu jeung patokan Pupuh Durma.

Conto Pupuh Durma

Moal ngejat sanajan ukur satapak

Geus dipasti ku jangji

Mun tacan laksana

Numpes musuh sarakah

Henteu niat seja balik

Najan palastra

Mati di médan jurit

Eusi atawa Maksudna

Rumpaka di luhur ngagambarkeun katekunan, kateguhan, jeung kawani dina nyekel jangji.

Jalma anu geus jangji pikeun ngalaksanakeun hiji kawajiban henteu gampang mundur sanajan nyanghareupan halangan. Anjeunna tetep pageuh kana jangji sarta daék nyanghareupan sagala résiko pikeun ngalaksanakeun kawajibanna.

Tina éta rumpaka, urang bisa nyokot pangajaran yén dina kahirupan urang kudu:

• teuneung dina nyanghareupan tangtangan;
• pageuh kana jangji;
• teu gampang nyerah;
• tanggung jawab kana naon anu geus diucapkeun.

Conto Pupuh Durma Séjénna

1. Duduluran

Ku: Moch. Idwar Fauzan

Urang kudu silih asih, asuh, asah,
reujeung papada siwi,
kudu papag nyah,
pantrang papaséaan,
najan béda, tapi sami,
mimiti Sabang,
tug Meroké gé sami.

Sanyatana urang téh sa-nagara,
sagétih lemah cai,
sarasa sasukma,
sasayang sakocoran,
sacisusu Sang Pertiwi,
Indonesia,

jaya lana abadi..

2. Papatah Keur Barudak

Ku: Moch. Idwar Fauzan

Hé barudak mangka inget pék hatéan,
papatah sing gumati,
ngaomat-omat,
ka sakum pala putra,
masing nyaah welas asih,
pada baraya,
nu jauh deukeut pasti.

Sok sanajan urang pada buda-béda,
tapina tunggal hiji,
kawengku ku rasa,
dipayung Pancasila,
kudu hadé toléransi,
agem nu jiwa,

tunggal sasaréwu-siwi..

D. Nembang

Nembang

Nembang nyaéta ngalagukeun atawa nyuarakeun rumpaka kalayan ngagunakeun sora, wirahma, lentong, jeung rasa anu luyu jeung eusi rumpaka.

1. Lentong Lentong nyaéta luhur-handapna sora nalika nembang. Lentong anu merenah bakal ngabantu sangkan rumpaka kadéngé leuwih écés jeung merenah.

2. Wirahma Wirahma nyaéta aturan gancang-launna jeung ketukan dina nembang. Wirahma kudu saluyu jeung lagu anu ditembangkeun.

3. Artikulasi Artikulasi nyaéta kajelasan dina ngucapkeun unggal kecap. Kecap-kecap dina rumpaka kudu diucapkeun kalayan écés sangkan gampang kaharti.

4. Rasa Rasa nyaéta kamampuh pikeun ngébréhkeun suasana jeung eusi rumpaka nalika nembang. Pupuh anu eusina tegas, contona, kudu ditembangkeun kalayan rasa anu tegas tur pinuh ku sumanget.

Ku kituna, nembang pupuh henteu saukur ngaluarkeun sora, tapi ogé kudu bisa nepikeun rasa jeung eusi anu aya dina rumpaka.

E. Kacindekan

Hayu urang émut deui!

• Pupuh nyaéta karya sastra Sunda wangun puisi anu kauger ku patokan.
• Patokan utama dina pupuh nyaéta guru wilangan jeung guru lagu.
• Guru wilangan nuduhkeun jumlah engang dina unggal padalisan, sedengkeun guru lagu nuduhkeun sora vokal dina tungtung padalisan.
• Pupuh béda jeung kawih. Pupuh kauger ku patokan, ari kawih mah leuwih bébas dina wangun jeung susunan rumpakana.
• Salah sahiji wanda pupuh nyaéta Pupuh Durma.
• Pupuh Durma miboga watek anu raket jeung sumanget, kategasan, kawani, jeung kakuatan rasa.
• Pola Pupuh Durma nyaéta 12a – 7i – 6a – 7a – 8i – 5a – 7i.
• Pupuh bisa ditembangkeun kalayan merhatikeun lentong, wirahma, artikulasi, jeung rasa.

Gampang Diinget

PUPUH → Puisi Sunda anu kauger ku patokan.

GURU WILANGAN → Jumlah engang dina unggal padalisan.

GURU LAGU → Sora vokal dina tungtung padalisan.

PUPUH DURMA → Watekna teges, sumanget, jeung wani.

PUPUH DURMA → 12a – 7i – 6a – 7a – 8i – 5a – 7i.

NEMBANG → Ngalagukeun rumpaka kalayan merhatikeun lentong, wirahma, artikulasi, jeung rasa.

Materi Bahasa Sunda Kelas 6 SD

Berbagi :